Boğaziçi Üniversitesi Tarsus-Gözlükule Kazıları Araştırma Merkezi
Leed Gold: Yeşil Bina Sertifikası Merkezin avlusu. Foto: Yerçekim 2016
B. Ü. Tarsus-Gözlükule Kazıları Araştırma Merkezi
Tarsus-Gözlükule Kazıları Araştırma Merkezi, Tarsus ilçe merkezinde, Boğaziçi Üniversitesi’ne bağlı arkeolojik kazıların yürütüldüğü Gözlükule Höyüğü’nün hemen güneyinde, 2000’li yıllarda Boğaziçi Üniversitesi’ne tahsis edilen eski bir çırçır fabrikasında yer alır. 20. yüzyılın başlarında pamuk elyafının çekirdeğinden ayrılması ve depolanması işlerinde kullanılmak için inşa edilen bu ahşap çatılı taş yapı, Boğaziçi Üniversitesi tarafından, Adana Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun izni ve denetiminde, arkeolojik kazı çalışmalarının yürütüleceği, laboratuvar, etütlük malzeme arşivi ve depoların yer alacağı bir araştırma merkezi olarak yeniden işlevlendirilerek onarılmıştır.
Tarsus’un ilk kurulduğu yerleşim yeri olan ve günümüzde ilçenin merkezinde bulunan Gözlükule höyük, 1930 ve 1940’larda Hetty Goldman başkanlığında Bryn Mawr College projesi olarak Amerikalı bir ekip tarafından kazılarak incelenmiştir. 1950’lerden itibaren üç cilt halinde yayınlanan Goldman Dönemi kazılarının sonuçları Anadolu arkeolojisinin temel başvuru kaynaklarından birini oluşturur. Günümüzden yaklaşık 9000 bin yıl önce Neolitik Dönem’de kurulduğu anlaşılan bu yerleşim yerinin Erken İslami Dönem’e değin, uzun süreli ve ara verilmeden iskan edildiği bilinmektedir.
Goldman kazıları ekibi üyelerinden, aynı zamanda Anadolu arkeolojisinin önde gelen uzmanlarından biri olan Machteld Johanna Mellink’in desteği ve yönlendirmesi ile 2001 yılında Boğaziçi Üniversitesi bünyesinde başlatılan Tarsus-Gözlükule Höyük Araştırmaları 06.06. 2007 tarihli ve 12296 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile bilimsel kazı çalışmaları olarak devam etmektedir.
Boğaziçi Üniversitesi’nin başlattığı yeni çalışmalarda halihazırda Geç Antik Çağ’dan Erken İslami Dönem’e geçiş ile Tunç Çağı’ndan Demir Çağı’na geçiş süresinde (yaklaşık M.Ö. 1200’ler) yaşanan değişim ve devamlılıklar incelenmektedir. Boğaziçi Üniversitesi Tarsus-Gözlükule Kazı ve Araştırmalarının temel amacı, bölgenin kültürel mirası olan bu höyüğün, etrafındaki kent dokusu ve doğal çevresi ile beraber algılanması, belgenmesi, ve sürdürülebilir şekilde korunmasına katkıda bulunmaktır.
Merkezin açılış töreni 18 Şubat 2017 tarihinde gerçekleşmiştir.
Yapının restorasyonu ve yeniden işlevlendirilmesini ele alan bir yazı için bkz.
3. Kilikya Kronolojisi Çalıştayı 30 Mayıs-1 Haziran 2017 tarihlerinde Boğaziçi Üniversitesi Tarsus-Gözlükule Arkeoloji ve Araştırma Merkezi'nde gerçekleştirilmiştir.
2018 yılında Tarsus Ticaret ve Sanayi Odası'nın katkı ve desteği ile başlatılan Boğaziçi Üniversitesi Tarsus-Gözlükule Arkeoloji ve Araştırma Merkezi Konuşmaları'nın ilki 22 Mart Perşembe günü gerçekleştirildi. Değerli Emeritus Profesör Selçuk Esenbel Tarsus, Mersin ve Adana'dan teşrif eden kalabalık bir topluluğa İpekyolunda Japonya konulu bir konferans verdi.
Boğaziçi Üniversitesi Tarsus-Gözlükule Kazıları Araştırma Merkezi, Türk Serbest Mimarlar Derneği'nin 16 Şubat 2019 tarihli 13. Mimarlık Ödülleri Töreni'nde Yapı Ödülü'ne layık görülmüştür: ''Dünya’da gelişen ve Türkiye’de de çok olumlu destekler bulan sanayi yapılarının yeniden ve daha etkin kullanımlarla kent yaşamına kazandırılması doğrultusunda gerçekleştirilen uygulamalar yüreklendirilmelidirler. Saadet Sayın’ın Boğaziçi Üniversitesi için Tarsus’ta uyguladığı Gözlükule Kazısı Araştırma Merkezi artık önemini yitirmiş bir çırçır fabrikasının akademik ve toplumsal bir kullanışa dönüştürülmesi projesi olarak örnek olacak nitelikte bir profesyonel tutum olarak Jüri’nin desteğini almış ve TürkSMD “Yapı Ödülü”ne değer bulunmuştur. Yapıya saygılı olan projenin öncelik verdiği doğal ve çevresel değerler ile enerji sakınımı çabası takdirle karşılanmıştır.''
2019 yılında Boğaziçi Üniversitesi Tarsus-Gözlükule Arkeoloji ve Araştırma Merkezi'ne Europa Nostra Kültürel Mirasın Korunması Ödülü verildi. Jüri, “binanın tarihinin olduğu kadar yeni kullanımının orijinalliğine de hayran kaldı. Araştırmalar, basit ve işlevsel mimariye sahip yerleşkenin Avrupa tarihinde önemli bir öneme sahip olduğunu göstermiştir. Ayrıca, dönüştürülen sanayi miras alanının kentsel alana işlevsel entegrasyonu mahallenin yenilenmesine de katkıda bulundu.” Ödül Töreni 29 Eylül 2019'da Paris'te yapılacaktır. Tarsus-Gözlükule Kazıları Başkanı Aslı Özyar'ın Europa Nostra Ödülü ile ilgili röportajı için tıklayınız.
